BÀI 1: “TUYẾN ĐƯỜNG NÓNG” ĐỒNG NAI – TP. HỒ CHÍ MINH

Mối hiểm họa từ thịt thối, thịt gia cầm bệnh được phát hiện liên tiếp trong thời gian qua khiến người dân lo sợ và các cơ quan chức năng đau đầu. Mặc dù các ngành, các cơ quan chức năng đa vào cuộc nhưng việc bắt các vụ vận chuyển tiêu thụ thịt bẩn, thịt thối như muối bỏ bể.  Báo Sức khỏe&Đời sống cung cấp đến bạn đọc và cơ quan quản lý một phần của “bức tranh” buôn bán thịt bẩn, thịt thối và những chiêu biến thịt bẩn thành thịt “sạch” để cung cấp cho người tiêu dùng.

Chi cục Thú y TP. Hồ Chí Minh thu giữ thực phẩm bẩn. Ảnh: Tuân Nguyễn

Trong khi dịch cúm gia cầm đang có nguy cơ bùng phát và ngộ độc thực phẩm rình rập thì tình hình buôn bán trái phép thực phẩm bẩn, không rõ nguồn gốc vẫn diễn ra “nóng bỏng” trên “trục” Đồng Nai – TP.HCM.

2 giờ bắt hàng chục “chuyến hàng đen”

Có thể nói tình hình buôn bán, vận chuyển thịt bẩn và gia cầm lậu tại khu vực 2 địa phương này đang diễn ra một cách khó kiểm soát và với “tần suất” các chuyến hàng rất lớn tuồn về TP.HCM. Cụ thể, ngày 28/2, lúc 4 giờ 50 phút, tại Quốc lộ 1A, tổ liên ngành Trạm Kiểm dịch động vật Thủ Đức phối hợp với Đội Cảnh sát giao thông Rạch Chiếc kiểm tra và phát hiện xe tải BKS 51C 03745 do Nguyễn Phước Đức, sinh 1978, ngụ 85/2 ấp 1, Long Thạnh Mỹ, quận 9 điều khiển vận chuyển lô hàng 528,4kg sản phẩm động vật không rõ nguồn gốc, không giấy chứng nhận kiểm dịch (gồm: thịt bò: 38kg; thịt heo: 50,3kg; thịt gà: 282,1kg; thịt vịt 35kg; thịt cút 113 con; phụ phẩm heo: 63kg; lòng gà: 43kg). Thậm chí có những trường hợp tái phạm với lái xe cũ, chủ cũ như vụ xe khách BKS 53S 5286 do Nguyễn Văn Quyết, sinh năm 1978, ngụ tại Xuân Bắc, Xuân Lộc, Đồng Nai điều khiển vận chuyển 348,5kg thịt heo và phụ phẩm, vịt sống cho bà Nguyễn Thị Hợp không rõ nguồn gốc, không có giấy chứng nhận kiểm dịch hướng từ Đồng Nai qua ngã ba Tân Vạn vào Quốc lộ 1K vòng dưới cầu vượt Linh Xuân về TP.HCM (theo lời lái xe giao hàng tại chợ Phước Long B, quận 9). Theo hồ sơ tại Trạm Kiểm dịch động vật Thủ Đức: ngày 19/6/2011 ông Nguyễn Văn Quyết đã vi phạm các hành vi tương tự khi vận chuyển 115kg thịt heo và 128kg phụ phẩm cho bà Nguyễn Thị Hợp trên xe khách BKS 53S 5286.

Trước đó, ngày 27/2, lúc 9h30, tổ công tác cũng phát hiện xe máy BKS 60S6-3978 do ông Vũ Văn Tý, sinh 1964, ngụ tại Biên Hòa, Đồng Nai vận chuyển 170kg thịt bò vụn không rõ nguồn gốc, bốc mùi hôi thối (có dòi). Theo lời ông Vũ Văn Tý: Lô hàng trên ông nhận vận chuyển thuê từ Biên Hòa, Đồng Nai đến Công ty Tân Việt Sin, quận 8. Đặc biệt, chỉ tính riêng trong 2 tiếng đồng hồ (từ 18- 20h) ngày 26/2, có 6 trường hợp vi phạm trong công tác phòng chống dịch, vận chuyển lậu gia súc, gia cầm đã bị phát hiện. Đáng chú ý, lái xe và nguồn hàng chủ yếu ở Đồng Nai và có trường hợp lợi dụng cả giấy chứng nhận kiểm dịch để vận chuyển lậu gia cầm. Tất cả các vụ vi phạm trên đều được lập biên bản, phạt và xử lý tại chỗ, nhiều lô hàng bị buộc tiêu hủy.

Khó kiểm soát!

Tại buổi làm việc với Đoàn công tác của Cục An toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP), Bộ Y tế diễn ra vừa qua, BS. Nguyễn Đình Bình, Chi cục trưởng Chi cục ATVSTP Đồng Nai cũng thừa nhận rằng: Đồng Nai luôn đứng trước nguy cơ mất ATVSTP nếu ban, ngành chức năng không kiểm soát tốt. Trên thực tế, nguồn lực cũng như hệ thống labo kiểm nghiệm thực phẩm ở tỉnh như TTYTDP, Trung tâm Kiểm nghiệm thuốc, mỹ phẩm và thực phẩm chức năng còn nhiều khó khăn, đặc biệt thiếu nhiều thiết bị, máy móc cơ bản để phục vụ công tác. BS. Bình thừa nhận, thực phẩm kém chất lượng chưa được kiểm soát tốt và còn lén lút lưu thông trên thị trường và thực trạng này sẽ còn diễn biến phức tạp vì địa phương vẫn chưa có nguồn thực phẩm an toàn và ổn định. Trong thời gian qua, Chi cục đã phối hợp với Sở NN&PTNN xử lý hàng chục tấn thịt heo không nguồn gốc, bị ô nhiễm nặng… tuy nhiên, tình hình vẫn chưa được kiểm soát.

Trong khi đó, về phía TP.HCM, Trạm Kiểm dịch động vật Thủ Đức là đơn vị quán xuyến cửa ngõ quan trọng, nơi nguồn thịt từ Đồng Nai (và cả các tỉnh miền Trung, miền Bắc) thường đi. Tuy nhiên, việc kiểm tra gặp nhiều khó khăn vì muốn kiểm tra xe phải nhờ đến lực lượng cảnh sát giao thông nên khó chủ động. Thông thường, khi không có tin báo cụ thể thì cơ quan chức năng không thể nào kiểm tra. Vì vậy, số vi phạm mà cơ quan chức năng bắt được chắc chắn là “số ít” so với thực tế. Ông Phan Xuân Thảo, Chi cục trưởng Chi cục Thú y TP.HCM, cũng thừa nhận nguồn thịt gia súc không kiểm soát, kể cả thịt thối, đang được tuồn vào thành phố khá nhiều, lực lượng thú y không thể nào quán xuyến nổi. Chi cục cũng đã chỉ đạo các trạm thú y quận – huyện, nhất là các trạm kiểm dịch tại các đầu mối giao thông, cửa ngõ tăng cường công tác kiểm tra để hạn chế nguồn thịt bẩn này.

Liên quan đến vấn đề thịt bẩn, gia cầm sống trong “bối cảnh” cúm gia cầm, tại buổi giao ban ATVSTP sáng ngày 28/2, ông Huỳnh Lê Thái Hòa, Chi cục trưởng Chi cục ATVSTP TP.HCM cũng cho biết, hiện TP.HCM ngoài tình trạng phải “đối phó” với nguồn hàng lậu, không nguồn gốc tại các địa phương tuồn về thì ngay tại địa bàn thành phố vẫn còn tình trạng kinh doanh gia cầm sống trái phép gần như công khai. Theo ông Hòa, trong năm 2012, Thanh tra Chi cục ATVSTP sẽ ưu tiên thanh kiểm tra 3 nhóm: cơ sở cung cấp thức ăn sẵn, các bếp ăn tập thể; dịch vụ ăn uống (nhất là các quán dạng sân vườn); các cơ sở sản xuất, chế biến có sử dụng gia cầm. Cơ sở nào sản xuất, chế biến gia cầm không rõ nguồn gốc sẽ bị tịch thu, tiêu hủy ngay. Vi phạm nặng có thể đình chỉ sản xuất.

Bài và ảnh: Tuân Nguyễn

Bài 2: Các kiểu thẩm lậu

Việc liên tục phát hiện thịt, nội tạng động vật thối vận chuyển, tiêu thụ trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh như báo Sức khỏe&Đời sống đã phản ánh mới chỉ nói lên được phần nào thực trạng đáng lo ngại của việc buôn bán thực phẩm không đảm bảo ATVSTP đến người tiêu dùng. Tại địa bàn miền Trung, theo ghi nhận của phóng viên, việc buôn bán vận chuyển thực phẩm bẩn cũng không kém phần “sôi động”.

Số lượng không nhỏ

Ngày 1/3, Cảnh sát Môi trường Công an (CA) TP.Đà Nẵng phối hợp với CA phường Hòa Khánh Nam (quận Liên Chiểu) kiểm tra và phát hiện tại cơ sở chế biến sản phẩm động vật của bà Nguyễn Thị Á (SN 1975, trú tổ 7, phường Hòa Khánh Nam, quận Liên Chiểu, Đà Nẵng) có khoảng 1 tấn nội tạng động vật, chủ yếu là nội tạng heo đựng trong các thùng xốp đã bốc mùi hôi thối nồng nặc. Ngoài ra còn khoảng 700kg mỡ heo đựng trong các bao tải, xô và hơn 100kg tóp mỡ heo không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc xuất xứ… Bà Á khai nhận, số nội tạng trên được bà thu mua tại các chợ và lò giết mổ trên địa bàn Đà Nẵng, sau đó đưa về đông lạnh rồi chế biến và đóng thùng để đưa đi tiêu thụ ở các tỉnh phía Bắc với số lượng mỗi ngày khoảng 250kg.

Chân, đuôi trâu, bò thối trên xe chạy tuyến Viêng Chăn (Lào) – Quảng Nam (Việt Nam) BKS 43B-002.74 bị Công an Quảng Trị phát hiện và bắt giữ.

Trước đó, trưa 22/2, tại Quốc lộ 9 qua địa phận xã Đăkrông, huyện Đăkrông (Quảng Trị), Đội tuần tra 1.9, Phòng Cảnh sát giao thông (CSGT), CA tỉnh Quảng Trị cho dừng xe tải BKS 73L 7803 để kiểm tra và phát hiện trên xe có 7 thùng xốp chứa 350kg nội tạng động vật đã bốc mùi thối, không rõ nguồn gốc. Tài xế điều khiển là Lê Văn Tuân (SN 1981), trú tại xã Cam Thủy, huyện Lệ Thủy (Quảng Bình), khai nhận số hàng này được vận chuyển từ Quảng Bình lên thị trấn Lao Bảo, huyện Hướng Hóa (Quảng Trị) để tiêu thụ.

Chiều 13/2, lực lượng đội 1.9, Phòng CSGT tỉnh Quảng Trị đã dừng xe khách BKS Lào – 0116, chạy tuyến Thừa Thiên Huế đi Thà-khẹt (Lào) để kiểm tra thì phát hiện trên xe này có 7 thùng xốp, bên trong chứa gần 500kg nội tạng động vật đã hôi thối. Tài xế là Võ Đại Như Long (29 tuổi), trú tại xã Lộc Bổn, huyện Phú Lộc (Thừa Thiên Huế) khai nhận, số hàng trên được gửi với yêu cầu vận chuyển từ Huế sang Lào.

Một cán bộ CSGT tại Quảng Trị cho biết, lực lượng CSGT qua công tác kiểm tra cũng không dễ nhận biết việc các xe có chở thịt, mỡ, nội tạng thối hay không. Bởi việc cất giấu thịt thối được thực hiện rất tinh vi. Có khi lại cất giấu sâu dưới gầm xe rồi chất hàng hóa khác ra ngoài, có khi lại bịt rất kín trong các thùng xốp rồi gác dưới gầm ghế ngồi… Chủ yếu việc bắt giữ thịt thối này là nhờ các nguồn tin báo hoặc phải kiểm tra rất kỹ càng… Theo dự đoán thì tình trạng thịt thối qua địa bàn tỉnh Quảng Trị có số lượng không nhỏ.

Bó tay về nguồn cung – nhận (?!)

Dẫu lượng mỡ, thịt bẩn, nội tạng thối qua địa bàn miền Trung là không ít, nhưng lực lượng chức năng sau khi bắt giữ đều cho biết, việc điều tra được nguồn cung cấp cũng như nhận hàng, tiêu thụ rất khó.

Các chủ, tài xế xe khách khi bị phát hiện có chở thịt bẩn đều không xuất trình được các giấy tờ chứng minh nguồn gốc. Hầu hết đều khai nhận là hàng của khách gửi theo xe, không biết tên chủ hàng, chủ hàng chỉ lấy số điện thoại của xe để liên lạc… Điển hình là 4 phương tiện bị phát hiện ở Quảng Trị vừa qua, lực lượng bắt giữ chỉ thu thập được thông tin về nơi gửi và nơi trả hàng. Bởi vậy, CSGT và lực lượng quản lý thị trường chỉ thực hiện xử phạt đối với phương tiện theo lỗi vi phạm. Sau đó, thịt, nội tạng động vật bẩn, thối được giao cho cơ quan chức năng tiêu hủy.

Tại Quảng Trị, mỗi lần tiêu hủy thịt thối, Phòng Cảnh sát môi trường thuộc CA tỉnh này sẽ phải hợp đồng với Công ty Môi trường đô thị thuê máy chuyên dụng đào một hố sâu tại bãi rác TP. Đông Hà, lực lượng thú y sẽ phải phun thuốc tiêu độc khử trùng, hóa chất rồi mới chôn lấp. Đó là chưa kể đến công vận chuyển, bốc vác… tốn không ít chi phí.

Điều dư luận lên tiếng quan ngại hiện nay là nguồn cung cấp thịt bẩn từ đâu ra? Nơi nào sẽ nhận hàng này và tiêu thụ vào mục đích gì? Liệu sức khỏe của người tiêu dùng các sản phẩm từ thịt động vật do các cơ sở tư nhân sản xuất đang bị đe dọa?