Bài 1: 4 năm thì 3 năm có dịch
Theo dõi diễn biến dịch bệnh gia súc gia cầm, mà điển hình là dịch lợn tai xanh mấy năm nay dễ nhận thấy, ở một số địa phương, dịch xuất hiện giống như một lối mòn từ năm này qua năm khác. Nhận định về nguyên nhân của hiện tượng này, Cục Thú y cho rằng, nguyên nhân chủ yếu vẫn do hệ thống tổ chức phòng dịch ở địa phương quá lỏng lẻo.
Tháng 3/2007, Việt Nam lần đầu tiên xuất hiện dịch lợn tai xanh tại huyện Cẩm Giàng (tỉnh Hải Dương). Nhanh như một cơn lốc, dịch lan nhanh ra các tỉnh kế cận như Hưng Yên, Bắc Ninh, Bắc Giang, Thái Bình…. rồi gần như toàn miền Bắc. Đến cuối năm 2007, bản đồ dịch lợn tai xanh đã nhanh chóng phủ khắp 3 miền của cả nước, khiến cho hơn 70 nghìn con lợn mắc bệnh. Riêng tỉnh Hải Dương đã có hơn 14 nghìn con lợn bị nhiễm bệnh. Ở mỗi thời điểm đó, do lần đầu tiên Việt Nam xuất hiện “dịch lạ”, nên người ta có thể dễ dàng đổ lỗi do công tác tổ chức phòng dịch còn lúng túng, thiếu chủ động nên dịch lan nhanh ra toàn quốc là khó tránh khỏi. Thế nhưng từ đó đến nay, đã qua hơn 4 năm “rút kinh nghiệm” trong công tác đối phó với dịch nhưng bằng chứng là năm 2010, dịch tai xanh lại tiếp tục nổ ra, mà lại nghiêm trọng hơn cả những năm trước.
Trong lúc các tỉnh miền Nam hiện tại đang căng sức đối phó với dịch đang lan rộng thì các tỉnh miền Bắc, dù dịch đang tạm lắng nhưng câu hỏi liệu thời gian tới, dịch có lại nổ ra nữa không thì không ai dám chắc. Và nguyên nhân từ đâu, một số địa phương vẫn mãi xoáy trong vòng luẩn quẩn, cứ đến hẹn thì dịch lại xuất hiện vẫn chưa có lời đáp.
Xin nhắc lại ở tỉnh Hải Dương, ngỡ rằng sau lần đầu tiên có dịch tai xanh xuất hiện năm 2007, tỉnh này sẽ “dày dặn kinh nghiệm” trong việc khống chế dịch. Thế nhưng tới tháng 6/2008, Hải Dương lại tiếp tục lần thứ 2 để dịch tái bùng phát tại huyện Thanh Hà. Chỉ được mỗi năm 2009 không có dịch, nông dân chưa kịp hoàn hồn thì tháng 3/2010 (trùng với thời điểm xuất hiện dịch tháng 3/2007), dịch tai xanh lại lần thứ ba bùng lên ở Hải Dương tại huyện Bình Giang. Đồng thời, dịch cũng bùng lên dữ dội ở chính vùng dịch huyện Cẩm Giàng – nơi mà cách đó 3 năm từng bị dịch càn quét. Mức độ nghiêm trọng của vụ dịch năm 2010 ở Hải Dương không thua kém so với đợt dịch năm 2007 với trên 9 nghìn con lợn mắc bệnh, trong đó hơn 7.500 con phải tiêu huỷ.
Nhìn lại, trong bốn năm liên tiếp gần đây thì ba năm Hải Dương có dịch tai xanh. Như thế cũng còn thua so với Quảng Ninh, tuy thiệt hại không lớn như Hải Dương nhưng tỉnh này lại “giật giải” là địa phương bốn năm liên tiếp gần đây đều có dịch. Năm 2007, sau Hải Dương, Quảng Ninh lần đầu có dịch tại huyện Đông Triều với gần 3.000 đầu lợn mắc dịch ở 6 xã, trong đó hơn 1.100 con phải tiêu huỷ. Đến tháng 7/2008, Quảng Ninh tái bùng phát dịch lần thứ hai tại các xã Đông Mai, Minh Thành, Lâm Sinh 1+2 thuộc huyện Yên Hưng với gần 500 con lợn mắc bệnh. Tới mùa dịch đầu năm 2009, trong khi cả nước đang thở phào vì dịch tai xanh đã yên ắng được một thời gian dài thì tháng 2/2009, huyện Yên Hưng (Quảng Ninh) lại tiếp tục xuất hiện dịch. Mới đây, lần thứ ba trong 3 năm liên tiếp, huyện Yên Hưng lại là địa phương đầu tiên của Quảng Ninh công bố có dịch tai xanh “ghé thăm”. Oái oăm và trùng lắp là dịch lại nổ ra đầu tiên tại 2 xã Lâm Sinh 1+2, nơi mà cách đó 1 năm cũng đã từng nổ ra dịch đầu tiên ở Quảng Ninh. Vậy là suốt 4 năm liền Quảng Ninh có dịch tai xanh, thì 3 năm liên tiếp huyện Yên Hưng của tỉnh này “tiên phong” xuất hiện dịch.
Vì sao, có những địa phương 3-4 năm nay dịch tai xanh liên tục lặp đi lặp lại ở một vài nơi cố định mà vẫn không thể khống chế? Chúng tôi tìm đến Cục Thú y để nghe những nhận định về nguyên nhân của tình trạng này. Ông Văn Đăng Kỳ – Trưởng phòng dịch tễ (Cục Thú y) nhận xét: Không chỉ có mỗi dịch tai xanh, mà lâu nay đối với dịch cúm gia cầm hay LMLM cũng đều đi theo lối mòn tái phát dịch như thế. Ví như nói tới LMLM thì năm nào chả có Yên Bái, Hà Tĩnh, Nghệ An, Cao Bằng… Còn cúm gia cầm thì có Thái Nguyên, Lạng Sơn… thậm chí, có những địa phương một lúc xuất hiện… tất cả các loại dịch như Sơn La, Hà Tĩnh, Nghệ An…
Tình trạng này, ông Kỳ cho rằng vấn đề chủ yếu do mấy nguyên nhân sau:
Thứ nhất, các địa phương khi hết dịch chưa triệt để tiêu diệt hết mầm bệnh, kiến mầm bệnh lưu trú từ năm này qua năm khác. Việc này hiệu quả, triệt để hay không là phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ sát trùng, tiêu độc, cho tới hệ thống cách li của người chăn nuôi. Đặc biệt là hệ thống kiểm dịch của Thú y địa phương, cụ thể không để mầm bệnh bên ngoài đưa vào.
Thứ hai, đó là đảm bảo hệ thống miễn dịch tại chỗ. Về nguyên tắc thì sau khi hết dịch, hệ thống miễn dịch trên tổng đàn ở địa phương đó phải đạt trên 80%. Tuy nhiên, thực tế do tiêm phòng lỗ chỗ, nơi có nơi không sau khi hết dịch khiến tỉ lệ miễn dịch không đạt yêu cầu. Tới mùa dịch, mầm bệnh có điều kiện bùng phát, mà vật nuôi không có miễn dịch thì đương nhiên dính bệnh. Tất nhiên, việc tổ chức hệ thống giám sát này muốn hiệu quả đòi hỏi phải thống nhất, không chỉ trong một địa phương mà giữa các tỉnh với nhau.
Thực tế cho thấy, các địa phương có tình trạng dịch lặp đi lặp lại đều do việc tổ chức phòng dịch yếu kém. Trong khi đó, cơ quan Thú y địa phương là trực thuộc UBND các tỉnh. Nhiều tỉnh thậm chí chậm phản ứng trước yêu cầu của cơ quan ngành dọc TƯ (Cục Thú y), tự động xử lý dịch riêng theo cách của mình. Điều này khiến việc chỉ đạo phòng dịch trên diện rộng thiếu thống nhất, khiến dịch xảy ra hầu hết năm này đến năm khác là khó tránh khỏi.
Ông Văn Đăng Kỳ – Trưởng phòng Dịch tễ (Cục Thú y): “Những tỉnh ở phía Bắc như Hà Nam, Hoà Bình… có dịch “cùng thời” với các tỉnh như Hải Dương, Quảng Ninh, Bắc Ninh… nhưng ngay năm đầu có dịch, họ phản ứng xử lý, cách li và kiểm dịch rất quyết liệt. Vì thế họ hết dịch từ lâu rồi! Những tỉnh để dịch lặp đi lặp lại thì khẳng định ngay là thú y, cách tổ chức phòng dịch của tỉnh đó yếu kém, chứ không bàn cãi gì nữa! Hồi giữa năm 2010, Chi cục Thú y Bắc Giang thậm chí còn vô trách nhiệm, cấp giấy kiểm dịch vận chuyển cho cả lợn bị bệnh tai xanh tuồn vào miền Trung. Thú y mà cũng tắc trách như thế thì dịch lây lan là đúng. UBND các tỉnh phải xử lý nghiêm kiểu làm việc như thế của cấp dưới”.

Lê Bền – Báo Nông nghiệp số 202 ra ngày 11/10/2010

Advertisements