Phòng, chống dịch: Khâu nào cũng có “vấn đề”

Cập nhật lúc 07:39, Thứ Năm, 17/06/2010 (GMT+7)

– Trái ngược với thái độ nóng vội khi dập dịch, gây hậu quả nghiêm trọng cho người nông dân là thái độ thờ ơ, coi nhẹ công tác phòng dịch, công tác truyền thông về dịch. Những khâu này đều đang có “vấn đề”.

Phòng dịch hình thức, chống dịch thụ động

Một bằng chứng rõ nhất cho công tác phòng dịch mang tính hình thức của các địa phương là dù đầu tư, tuyên truyền tiêm vắc-xin cho gia súc, gia cầm rất rầm rộ nhưng tỷ lệ tiêm phòng thì rất thấp.

Việc tiêm phòng vắc-xin cho gia súc gia cầm được nhận định là chưa chặt chẽ, mang nặng tính hình thức (Ảnh minh họa: VietNamNet)

Ông Văn Đăng Kỳ, Trưởng phòng dịch tễ (Cục thú y) cho biết: “Hiện nay, tỉ lệ tiêm vắc-xin các bệnh cho gia súc gia cầm là thấp. Mình có làm đấy, nhưng tỷ lệ tiêm phòng cao ở mức 90% là rất ít, đa số tỷ lệ tiêm phòng thông thường là 50%-60%, thấp hơn là 20%, thậm chí nhiều nơi đến khi dịch bùng ra rồi vẫn còn chưa tiêm phòng”.

Ông Tô Long Thành, Phó Giám đốc Trung tâm chẩn đoán thú y trung ương (Cục thú y) khẳng định: “Virus tai xanh có độc lực thấp nhưng vì nó tấn công vào hệ miễn dịch của lợn nên nó có thể tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh khác phát triển, làm sức khỏe lợn suy giảm nhanh và chết vì nhiều bệnh cùng lúc”.

Thừa nhiều vắc-xin

Trong khi dịch bệnh bùng phát trên gia súc gia cầm thì lượng vắc-xin còn thừa của Việt Nam quá lớn. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, lượng vắc xin cúm gia cầm H5N1 từ năm 2008 tồn sang năm 2009 khoảng 157,5 triệu liều; vắc-xin lở mồm long móng còn tồn kho khoảng 200.000 liều. Mỗi năm Chính phủ chi 100 tỷ đồng để mua vắc-xin tiêm phòng bệnh lở mồm long móng nhưng có thời điểm dịch vẫn bùng phát mạnh.

Vì thế, ông Thành nhận định: “Tiêm phòng đúng quy định là nâng cao sức đề kháng với các bệnh khác, khi lợn bị tai xanh thì nó vẫn đủ sức chống chọi, không dẫn đến việc chết nhiều như thế này”.

Phòng dịch hình thức, việc chống dịch tai xanh của các địa phương lại mang tính thụ động lớn. Tại cuộc họp giao ban ngày 31/5, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Diệp Kỉnh Tần đã phải thừa nhận điều này.

“Dịch tai xanh đã xuất hiện đều đặn 4 năm rồi nhưng các địa phương vẫn chưa đưa ra biện pháp phòng, chống chủ động, kiểm soát và chặn được dịch từ gốc. Nếu cứ đợi khi dịch đến mới vội vã đi dập như hiện nay thì hậu quả để lại rất nặng nề”, Thứ trưởng Tần khẳng định.

Để “tô đậm” thêm cho nhận định của Thứ trưởng Tần, ông Tô Long Thành cũng đồng tình cho rằng: “Mỗi dịch bệnh có một đặc thù nhưng hậu quả từ dịch của ta lớn một phần là do các biện pháp phòng chống của ra vẫn mang tính tổng hợp, chung chung, chưa có biện pháp đặc thù”.

Truyền thông sai lầm

Tiến sỹ Trần Tuấn, Giám đốc Trung tâm đào tạo và phát triển cộng đồng (RTCCD) cho biết: “Một nguyên tắc quan trọng nhất khi truyền thông về dịch bệnh (kể cả trên người hay trên các loại gia súc gia cầm) là phải để đối tượng tiếp nhận hiểu đúng về tính chất, mức độ, đường lây lan cũng như cách phòng tránh dịch bệnh”.

Nhận xét về việc tuyên truyền dịch bệnh hiện nay, Tiến sỹ Tuấn cho rằng: “Việc tuyên truyền về dịch bệnh hiện nay khiến người dân lo sợ nhiều hơn là tạo cho họ cảm giác tự tin đối mặt với dịch bệnh”.

Có thể lấy một ví dụ thực tế tại xã Thạch Lỗi, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương để minh chứng cho điều này.

Những thông tin tuyên truyền thiếu chính xác về dịch tai xanh đã khiến việc tiêu thụ thịt lợn càng trở nên khó khăn hơn (Ảnh minh họa: VietNamNet)

Phó chủ tịch xã Thạch Lỗi – ông Trịnh Ngọc Điện – cho biết: “Khi có dịch xảy ra, song song với việc tiêu hủy lợn dịch là việc tuyên truyền hàng ngày trên hệ thống truyền thanh của xã đến tất cả các xóm, thôn để bà con nắm được tình hình”.

Khi được hỏi nội dung tuyên truyền được phát trên hệ thống truyền thanh của xã, ông Điện nói: “Khi công bố dịch xong, chúng tôi cũng tuyên truyền bà con tẩy uế, chữa trị, đồng thời khuyến cáo bà con tuỵet đối không nên ăn thịt lợn, nên chuyển sang dùng các loại thực phẩm khác”.

Tiến sỹ Trần Tuấn (Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và đào tạo phát triển cộng đồng) cho biết: “Tuyên truyền phải giúp người ta hiểu vì sao gia súc bị bệnh, bệnh đó có cơ chế lây lan thế nào, tác động đến người ra sao? Đừng khiến người ta hiểu nhầm là ăn thịt con gia súc mắc bệnh thì cũng sẽ mắc bệnh giống con gia súc.

Hay đối với người, dịch đang nóng là dịch tả. Tuyên truyền đúng là phải chỉ cho người dân thấy rõ vì sao người ta bị tả chứ không phải để người ta hiểu nhầm là ăn cái gì (thịt chó, mắm tôm, rau sống) thì bị tả. Từ xưa đến nay, bao nhiêu người ăn cả 3 thứ đó nhưng có phải ai ăn cũng bị tả đâu? Tuyên truyền như thế khiến người dân không tin, dẫn đến việc họ không thực hiện các khuyến cáo. Việc tập trung kiểm soát và can thiệp vào một yếu tố cụ thể như thế sẽ dẫn đến sai lầm trong chiến lược phòng bệnh”.

Liên quan đến nội dung tuyên truyền như trên, ông Tô Long Thành nhận định: “Tuyên truyền thế là có phần không đúng rồi. Virus lợn tai xanh không bao giờ nhiễm vào người, nếu có nhiễm vào người thì cũng không có vấn đề gì. Virus này chỉ có thể nhiễm vào lợn, làm giảm sản lượng, chất lượng thịt một chút. Chỉ cần nấu chín là virus đã chết (virus chết ở nhiệt độ 60-70 độc C). Vì thế, người dân vẫn hoàn toàn yên tâm khi ăn thịt lợn, ngay cả khi mua phải thịt của một con lợn tai xanh bị “lọt” kiểm dịch thì cũng không có vấn đề gì với sức khỏe”!

Theo ý kiến cá nhân mình, ông Thành cho rằng việc tuyên truyền như ở xã Thạch Lỗi có thể bắt nguồn từ việc cán bộ thú y xã thiếu hiểu biết, trình độ còn hạn chế. Nhưng điều nguy hiểm là lãnh đạo xã cũng không hiểu điều này và thậm chí còn đánh giá “nếu không có hệ thống tuyên truyền tốt trong địa phương như thế thì không ổn”.

Ngay tại xã Kim Sơn (huyện Gia Lâm, Hà Nội), lãnh đạo xã cũng tuyên truyền đến người dân là không nên mua bán, ăn thịt lợn trong thời gian có dịch bệnh. Sau một thời gian đỉnh dịch đi qua, xã mới ra khuyến cáo là các con lợn khỏe qua kiểm dịch của thú y thì có thể lưu thông được.

Đã có một hậu quả nhãn tiền về truyền thông dịch tả năm 2007. Khi dịch tả bùng phát, dù chưa biết chắc chắn thủ phạm nhưng Bộ Y tế đã công bố nguyên nhân là do mắm tôm và trên các phương tiện truyền thông đều loan thông tin Thứ trưởng Trịnh Quân Huấn “yêu cầu các địa phương có cơ sở sản xuất mắm tôm, mắm tép cần tạm ngưng việc vận chuyển mắm tôm trong nội tỉnh cũng như ra tỉnh ngoài. Hiện tại, mắm tôm sẽ tạm cấm sử dụng” khiến bao hộ sản xuất, kinh doanh mắm tôm lao đao khốn đốn. Sau đó, mắm tôm đã được “minh oan” song hậu quả từ cách xử lý và công bố thông tin như trên thì khó có thể sửa được.

Phối hợp liên Bộ lỏng lẻo

Ông Tô Long Thành cho biết: “Một con lợn bị nhiễm virus tai xanh không có nghĩa là có cả vi khuẩn liên cầu khuẩn. Hai virus và vi khuẩn này độc lập với nhau hoàn toàn”.

Trả lời câu hỏi của phóng viên về việc bên y tế thông tin người dân tiếp xúc với lợn ốm, sau đó họ bị nhiễm liên cầu khuẩn khiến dư luận hoang mang, ông Văn Đăng Kỳ thuật lại: “Khi nghe thấy thông tin thế thì tôi ngã ngửa ra, thế là chết dân rồi. Tôi làm khoa học, tôi hiểu, tôi giải thích nhưng ngay cả bà xã tôi vẫn không dám mua thịt lợn”.

Việc xuất hiện bệnh nhân mắc liên cầu khuẩn cùng thời điểm với dịch lợn tai xanh hoành hành và việc thiếu phối hợp chuyên môn trong các lĩnh vực, không rõ ràng trong thông tin càng khiến người dân tẩy chay thịt lợn (Ảnh minh họa: VietNamNet)

Theo thông tin ông Kỳ cung cấp thì số lượng lợn bị liên cầu khuẩn rất ít. Ông đã theo dõi dịch tễ từ lâu nhưng không có ổ dịch nào về liên cầu khuẩn, không gây thành ổ dịch, tính chất không nguy hiểm.

Thông tin lợn tai xanh và người bị nhiễm liên cầu khuẩn từ lợn xuất hiện gần như đồng thời đã vô hình khiến nỗi sợ thịt lợn nhân đôi. Nhưng phải đợi đến tận gần cuối tháng 5 (khi đỉnh dịch tai xanh đã qua, và số ca mắc liên cầu khuẩn đã tăng thêm) thì Bộ Nông nghiệp và Bộ Y tế mới ngồi lại với nhau và có ý kiến chính thức.

Khi được hỏi liệu việc “phối hợp” thế này có hơi chậm không, ông Kỳ nói: “Việc cần làm thì cứ phải làm thôi, bên y tế phát ngôn cũng phải rất cẩn trọng. Giống như dịch cúm A/H1N1 phát ngôn hơi quá đi làm người dân người ta nghĩ khác!”

(Còn nữa)

Advertisements